26 juni, 2016

2 miljoen 2.0

Afgelopen week werd ik weer eens toegesproken door Zef Hemel. Deze keer bij een stadsconferentie van Kennisnetwerk Amsterdam. Onderwerp van de conferentie: de onstuitbare groei van Amsterdam. Weer hield Zef Hemel zijn verhaal dat Amsterdam moet willen groeien naar 2 miljoen inwoners. Niet omdat het kan, maar omdat het gebeurt.

Het verhaal is eigenlijk simpel. Mensen willen in de stad wonen, en in Nederland is er eigenlijk maar één stad: Amsterdam. Amsterdam is groter dan de gemeente Amsterdam. De stad heeft een enorme uitstraling en invloed, die ver voorbij die gemeentegrenzen gaat. Groei in Utrecht, Haarlem of Zaanstad, het is allemaal Amsterdamse groei. Een groei die bijna als vanzelf gaat. De vraag is niet of die groei komt en doorzet, maar hoe de groeiende en gegroeide stad er uit gaat zien. Het pleidooi van Zef Hemel? Laten we de groei omarmen, naar onze hand zetten en in ons voordeel benutten.
Ik kan zijn verhaal wel volgen. De groei is er en is onstuitbaar. We houden hem niet tegen. Jarenlang hebben we geprobeerd de groei te spreiden over Nederland. Dan moest de PTT naar Groningen, of de Belastingdienst naar Heerlen. Dan zouden de mensen die er werken mee naar Groningen en Heerlen gaan. En allemaal andere mensen zouden er vanzelf achter aan gaan. Het is niet gebeurd. Groeit Groningen Stad misschien nog wel, de provincie Groningen loopt leeg. En Limburg is al helemaal een krimpregio.

If you can't beat the growth, join it! Het lijkt een goed adagium: grijp de kansen van de groei! Als de groei komt, wil hem dan ook, omarm hem. Erken niet alleen dat Amsterdam groeit naar 2 miljoen inwoners, maar wil dat ook. Want als je het wilt, ben je de groei. En als je de groei bent, kun je zijn richting mee bepalen.

Zef Hemel is een visionair. Hij stapelt statistieken op statistieken, legt ontwikkelingen naast ontwikkelingen en ziet en voorziet wat er gebeurt. Maar de meesten van ons zien het niet gebeuren. We zijn met andere dingen bezig. Met dingen die we zelf willen. Met onze opleiding, ons werk, ons burgerinitiatief, kinderen opvoeden, sporten, of regelmatig museumbezoek. Of we kijken gewoon tv. En dan banjert Zef Hemel daar opeens doorheen met zijn verhaal dat onze stad twee keer zo groot wordt. Groei waar we niet om vroegen. Groei die bedreigend is. Zien mijn buurt en mijn stad er straks nog uit zoals ik hem ken? Voel ik me er nog thuis? Is mijn huis nog te betalen? Of mijn volgende huis, als ik kinderen krijg, of juist wanneer ze het huis uit zijn?

Het verhaal van Zef Hemel klopt, maar het is niet compleet. Het laat onbesproken wat er gebeurt als we met onze rug naar de groei gaan staan. De groei gaat namelijk gewoon door, ook als we hem niet willen, ook als we proberen om hem tegen te houden. Dan groeit de groei niet voor ons, maar tegen ons. Dan koopt de groei alles wat los en vast zit, stijgen huizenprijzen de pan uit en komt de voorraad sociale huurwoningen steeds verder onder druk te staan. Dan groeit de groei waar hij niet gaan kan. Worden tegen de klippen op huizen gebouwd en verkamerd. Zonder te denken aan rainproof, duurzaamheid of leeftijdbestendig. Rijden er auto's op plekken waar we ze niet verwachtten en waar er ook geen plaats voor is. Zitten bussen, trams en metro's steeds voller, net als voet- en fietspaden. Zijn huizen voor loodgieters, politieagenten en juffen betaalbaar zolang ze blijven zitten waar ze zitten. Maar willen ze verhuizen, dan gaat het gelijk naar Purmerend of Almere. Om over hun kinderen maar te zwijgen.

Overdreven? Misschien. Maar niet heel erg. Want Amsterdamse huizenprijzen stijgen nu al, en wachttijden voor sociale huurwoningen worden langer. Het GVB vervoert meer mensen dan ooit en fietsfiles bestaan. De huizen die in de huidige bouwwoede worden gebouwd zijn niet duurzamer dan moet van de wet. En dan is de groei nog maar nauwelijks begonnen.

Het verhaal van Zef Hemel zou een stuk sterker worden als het ook vertelt wat er gebeurt als we niets doen. Pas als we ons bewust zijn van wat de groei met ons kan doen, kunnen we bewust met de groei omgaan. Het schijnt een communicatiewet te zijn dat je mensen niet bang mag maken, maar niet wijzen op de toekomstige realiteit lijkt me een vorm van liegen. Dat vind ik dan toch een grotere fout.

Er mist nog iets in het verhaal van Zef Hemel. De groei biedt onmiskenbaar kansen. Maar niet iedereen is in staat die kansen te grijpen. En sommige mensen grijpen mis. Wat we niet mogen laten gebeuren is dat die mensen met lege handen achter blijven, terwijl de groei doordendert. Wie weet zijn we het zelf wel…
Wie voorziet dat groei de toekomst is, oproept daarnaar te handelen, draagt ook de verantwoordelijkheid om de schade die de groei aanricht te voorkomen, te beperken en goed te maken. We hoeven niemand in de watten te leggen of verantwoordelijkheid voor zijn eigen toekomst uit handen te nemen. Wat we niet mogen doen, is met onze rug naar de schade van de toekomst te gaan staan. Worden sociale huurwoningen steeds schaarser? Dan moeten we er meer van bouwen. Kan de middenklasse niet meer terecht in de stad? Dan moeten we daar voor bouwen. Wordt de stad onbereikbaar? Dan moeten we investeren in openbaar vervoer en fietspaden. Komt er veel minder werk door robotisering? Dan moeten we met z’n allen minder gaan werken. Veranderen banen? Dan moeten we zorgen voor om- en bijscholing. En als we dat allemaal doen, zijn we er nog lang niet.

Zef Hemel heeft gelijk. Ik ben ervan overtuigd. Groot Amsterdam groeit als kool en zal die 2 miljoen inwoners halen. Dat biedt enorme kansen. Die moeten we grijpen. Maar om dat te begrijpen, moeten we elkaar ook het verhaal vertellen over wat er gebeurt als we stil blijven zitten. Daarbij zullen we hardop moeten zeggen dat we ons ook druk maken over de verliezers van de groei. Niet omdat ze anders lastig worden, maar omdat we niet ten koste van alles willen groeien. Sterker nog, we moeten kiezen voor een groei waarin we iedereen mee nemen!

08 april, 2016

Referendum

Had ik nou toch thuis moeten blijven? Twijfel, twijfel, twijfel. Ik ben woensdag gaan stemmen en ik stemde voor. Maar als ik niet was voor was gaan stemmen, en met mij nog een paar honderdduizend andere mensen, dan was die vermaledijde 30% niet gehaald. En dan was het referendum niet geldig geweest.

Maar ik vind niet gaan stemmen nogal cynisch. Democratie is een groot en schaars goed. Als ik kan stemmen, dan vind ik dat ik ook de plicht heb om dat te doen. Al was het maar omdat heel veel mensen op de wereld nooit kunnen stemmen. Dus ben ik gaan stemmen.

Een volgende keer wil ik een referendum dat echt werkt. Een referendum waarin de volksvertegenwoordiging echt gecorrigeerd kan worden. Met regels die mijn stem bij de samenstelling van de volksvertegenwoordiging en mijn stem bij dat referendum respecteren. Een referendum waarbij in ieder geval minstens zoveel stemmen tegen moeten zijn uitgebracht als de helft plus één van het aantal mensen dat bij de laatste verkiezingen heeft gestemd. En dat dat dan ook een meerderheid is van het totaal aantal uitgebrachte stemmen. Dan is het met recht ook echt een corrigerend referendum.

Dat zou ik mooi vinden. En als een volgend referendum weer wordt gehouden met dezelfde kromme regels als deze keer, ga ik toch stemmen. Wat moet ik anders?

18 september, 2015

Zetelroof

De eerste afsplitsing in het AB van AGV is een feit. André Spils kon al na een paar maanden niet meer door een deur met zijn eigen VVD-fractie. Het onoverbrugbare verschil van mening is politiek, zegt Spils, maar hij wil niet zeggen waarover hij dan zo onoverbrugbaar met de VVD van mening verschilt.

Het kan natuurlijk. Het kan dat je zo van mening verschilt met fractie- en partijgenoten, dat je vertrekt. Het overkwam SP-er Mauren van der Pligt in de Amsterdamse gemeenteraad. Zij was het faliekant oneens met het voorstel van haar eigen wethouder om perspectiefbanen te realiseren voor mensen met een uitkering. Dwangarbeid vond ze het. Eerst maakte ze haar standpunt duidelijk in eigen fractie, maar toen die achter de eigen wethouder bleef staan, gaf ze de pijp aan Maarten. Ze vertrok.

Het verschil tussen Van der Pligt en Spils? Van der Pligt stapte uit de gemeenteraad. Haar zetel was helemaal niet van haar, die was van de SP, vond ze. Let wel, Van der Pligt was met voorkeursstemmen gekozen. Spils niet.

Je zou de afsplitsing van Spils kunnen zien als een interne VVD-aangelegenheid. Dat is het niet. De keuze van Spils straalt af op het hele AB van het waterschap. Het was de bedoeling van de kiezer dat er op de zetel die Spils nu mee neemt, een VVD-er zit. Die zit er nu niet, en daarmee is de zetelroof van Spils een aantasting van de democratische geloofwaardigheid van het AB. Het AB weerspiegelt nu niet de wil van de kiezer.

Laten we hopen dat de eerste afsplitsing ook de laatste is.

24 april, 2015

Verfrissend of een beetje gek

In het waterschap gaan dingen anders dan in de gemeenteraad. Als er weer eens iets anders gaat dan ik gewend ben, vraag ik me af of dat verfrissend is, of eigenlijk een beetje gek.

Gisteren werd bijvoorbeeld het nieuwe Dagelijks Bestuur van AGV op het schild gehesen. Eerst bepaalde het AB dat het nieuwe DB 5 leden zou tellen. Dat gebeurde in de gemeente niet, terwijl het aantal wethouders daar ook niet op voorhand vast ligt. Het huidige Amsterdamse college kent 8 wethouders, het vorige 7 en het college daarvoor 6. Toch wordt dan niet voor de verkiezing van de wethouders besloten hoeveel wethouders er eigenlijk moeten zijn. Misschien dat het bepalen van het aantal DB-zetels samenhangt met de wettelijke verplichting om één lid van het DB te kiezen uit de geborgde zetels (de zetels waarvoor geen directe verkiezing wordt gehouden), maar nodig lijkt me dat niet.

Zou ik dit nog als verfrissend kunnen ervaren, de verkiezing van de leden van het DB was echt een beetje gek. Na de bespreking van het akkoord, waren ze er opeens. Min of meer. Eerst dacht ik dat de dijkgraaf tussen neus en lippen door had voorgesteld om de kandidaten maar bij acclamatie te kiezen. Ongebruikelijk bij een stemming over personen, maar wel verfrissend. Iedereen in de zaal wist tenslotte dat de kandidaten gekozen zouden worden. Daarover gaat zo'n onderhandeling immers ook? Toen ik er naderhand naar vroeg, begreep ik dat de verkiezing van de nieuwe bestuurders de conclusie was van de vaststelling dat er geen tegenkandidaten waren.

Je zou kunnen betogen dat het past bij de pragmatische en à-politieke inslag van het waterschap. Maar ik vind het gek. Zo'n stemming gaat over meer dan alleen de uiteindelijke uitkomst. Die is voorgekookt en daar hoeven we geen doekjes om te winden. Toch heeft iedereen baat bij een stemming: coalitie, oppositie en kiezer. De coalitie weet of er meer steun is dan alleen van de coalitie en of die gelijk of juist ongelijk verdeeld is over de leden van het DB. De oppositie kan de stemming gebruiken om constructiviteit zichtbaar te maken, of juist de oppositionele rol te benadrukken. Een stemming schept duidelijkheid, en daar is de kiezer bij gebaat.

Enfin, Water Natuurlijk neemt deel aan het nieuwe DB van AGV en levert met Wiegert Dulfer een prima bestuurder. Dat hij het opeens was; ik maal er niet om. Maar een beetje gek is het wel.

16 april, 2015

Ook natuur, cultuur en recreatie, trouwens…

In 2004 brak bij Wilnis een dijk. Er vielen geen slachtoffers, maar er was wel veel schade. Materiële schade, maar ook de illusie dat we de bescherming tegen het water prima op orde hadden, liep een forse deuk op. Tijd om de handen uit de mouwen te steken. Dat deed ook waterschap AGV, dat begon aan de versterking van meer dan 100 kilometer dijk.

Het werk is nog niet helemaal af, maar er is al wel een boekje dat terug kijkt op het project. Daar staan een aantal aardige dingen in. Het waterschap heeft geleerd dat omgevingsmanagement kan helpen om sneller te werken en - ook daardoor - kosten te besparen. Omgevingsmanagement? Nou ja, je realiseren dat een dijkverhoging van 75 centimeter pal voor iemands deur ingrijpend is, dat je daarover niet alleen moet communiceren, maar ook echt in gesprek gaan en samen uitdokteren hoe je de hele operatie voor betrokkenen zo prettig mogelijk kunt laten verlopen. Nieuw is het niet, maar het is natuurlijk heel mooi dat het waterschap het ook echt in de vingers krijgt.
Ook nauwe samenwerking met andere overheden bleek te lonen. Werk met werk maken, heet dat. En ook daar blijkt van tevoren in gesprek gaan te helpen. AGV sloot een innovatief convenant af met beheerders van kabels en leidingen, zodat ze elkaar in het bouwprojecten niet alleen sneller konden vinden, maar vooral niet steeds het wiel hoefden uit te vinden.

Gek genoeg staat er vrijwel niets in het boekje over de meerwaarde die is gerealiseerd voor natuur, culturen en recreatie. Dat is wat mij betreft net als waterveiligheid, core business van het waterschap. Waterbeheer is natuurbeheer. Dijken zijn blikvangers in ons door mensen gemaakte landschap en daarmee cultuur. Op dijken kun je fietsen, toch een van de meest beoefende vormen van recreatie in dit land. Als mensen al niet gewoon fietsen naar hun werk.

In de commissievergadering van gisteren heb ik er maar even over doorgezeurd. Ik ga er vanuit dat de mensen van AGV wel degelijk ook natuur, cultuur en recreatie hebben gemaakt, toen ze werkten aan waterveiligheid. Maar blijkbaar is het nog niet zo vanzelfsprekend, dat je erover vertelt. Mij gaat het er niet eens om dat je er over vertelt, maar dat het vanzelfsprekend wordt.

31 maart, 2015

Integriteitsscan

Integriteit. Hoppa, gelijk in mijn eerste vergadering van het Algemeen Bestuur van het waterschap Amstel Gooi en Vecht (AGV) ging het over integriteit. Over de integriteit van de nieuwe leden van het Dagelijks Bestuur, om precies te zijn. En dat is natuurlijk goed. De integriteit van het openbaar bestuur staat de laatste tijd nogal ter discussie. Het zijn vooral VVD-ers die daar aanleiding toe geven, maar het zijn niet alleen VVD-ers. Er is vrijwel geen partij die verschoond is gebleven van bestuurders en volksvertegenwoordigers die hun eigen belang niet goed konden onderscheiden van dat van de mensen die ze bestuurden of vertegenwoordigden.

Het scheidende Algemeen Bestuur van AGV had er wat op gevonden. We huren een bureau in dat het doopceel licht van de kandidaat-bestuurders. Dat bureau doet dan verslag aan de fractie die de bestuurder wil voordragen. Mocht er iets niet deugen, dan kan die fractie overwegen iemand anders voor te dragen. Het bureau doet een mediascan, en gaat na wat er over de kandidaat bekend is bij de Kamer van Koophandel. Om maar eens wat te noemen. Enfin, lees hier het hele voorstel. Het klinkt goed, want een extra check is natuurlijk nooit weg.

Toch vond ik het lastig. Ien Dales zei het al: een beetje integer bestaat niet. En dat is precies het bezwaar tegen die scan. Een beetje boef zorgt er voor dat zijn activiteiten echt verborgen zijn en blijven. Een goed gesprek, een beetje googlelen en de dossiers bij de Kamer van Koophandel hoeven geen schimmige vastgoeddeals aan het licht te brengen, of foute adviesrelaties. In het beste geval laat een scan zien dat er niets te vinden en gevonden is. Of er ook echt niets is, dat weet eigenlijk alleen de kandidaat in kwestie.

Daar zit hem wat mij betreft de kneep. Uiteindelijk is integriteit een zaak van de kandidaat zelf, en zijn fractie. Laat het daar dan ook. Want als het hun zaak is, is het ook hun risico. Uiteindelijk heb ik voor het voorstel gestemd. Om er nou tegen te stemmen is ook tenslotte ook zo wat. En heel veel kwaad kan zo'n scan nou ook weer niet. Zeker niet wanneer kandidaten en fracties ook na die scan gewoon blijven nadenken over integriteitskwesties. En dat was ik wel van plan. Maar benieuwd naar de evaluatie ben ik wel: hoe groot was de toegevoegde waarde van de scan? Want zo'n bureau doet het ook niet gratis.

28 december, 2014

Weerwolf

Het was zo'n feitelijk berichtje vanochtend. De president van Argentinië is peetmoeder geworden van een jongen omdat die volgens een legende in een soort weerwolf zou kunnen veranderen. Als zevende zoon van zijn vader zou Iair Tawil vervloekt zijn.

Maar het is natuurlijk helemaal geen dertien in een dozijn nieuwsfeit. In Argentinië is zo'n legende blijkbaar levend genoeg, om het maatschappelijk stigma een weerwolf te zijn, weg te moeten of willen nemen. In Argentinië, zo katholiek dat het een paus leverde! Ik vind het mooi, en lekker oer.

Tegelijk was het een ontzettend modern nieuwsfeit. Want vermeende weerwolf Iair Tawil is niet katholiek, maar joods. De wet waarin het peetouderschap van de president, en de bijbehorende voordelen, waren vastgelegd, reserveerde deze echter alleen voor katholieke jongens. Dat kan natuurlijk niet, in de moderne tijd. En dus werd de wet aangepast, zodat ook de joodse Tawil in aanmerking kwam om te worden “geadopteerd”.

Ik loop er al de hele dag over te mijmeren.